Kurier Allerhanda

Adres e-mail:


O Instytucie

„Okres powojenny nie sprzyjał docenieniu polskiej myśli prawniczej międzywojnia i dzieła kodyfikacji prawa, jakie wówczas nastąpiło. (...) Jednym z najwybitniejszych jurystów-kodyfikatorów był Maurycy Allerhand, profesor najsilniejszego ówczesnego polskiego naukowego ośrodka prawniczego, Uniwersytetu Jana Kazimierza we Lwowie. (...) Jest bez wątpienia bardzo dobrym patronem dla instytutu zaawansowanych studiów prawnych”.

dr Adam Redzik



Dyskusja o OFE: stanowisko odnośnie wpisu Pana Roberta Gwiazdowskiego

2 września 2013

2 września 2013 roku Pan Robert Gwiazdowski zamieścił na swoim blogu internetowym wpis poświęcony naszemu artykułowi pt. „Przeniesienie środków do ZUS czy nacjonalizacja” opublikowanym w Rzeczpospolitej. Wspomniany wpis daje nam okazję do uwypuklenia linii naszej argumentacji w przedmiocie natury prawnej majątku OFE. Mamy nadzieję, że przyczyni się to do rozwinięcia dyskusji na temat ewentualnej nacjonalizacji majątku OFE oraz do uniknięcia ewentualnych nieporozumień w przedmiocie naszego artykułu.

Robert Gwiazdowski w swym wpisie dużą wagę przykłada do naszego stwierdzenia, zgodnie z którym aktywa OFE stanowią ich własność prywatną. Rzeczywiście jest to bardzo istotna konstatacja. Oznacza ona – jak wskazaliśmy w naszym tekście – że własność OFE (czyli także i odprowadzone do nich składki) podlega ochronie prawnej na równi z prywatnym majątkiem osób prawnych czy fizycznych. Państwo nie może więc tej własności „przejąć” niczym własności państwowej, nie przeprowadzając uprzednio odpowiedniej procedury wywłaszczeniowej. Z tego stwierdzenia wyprowadza jednakże Robert Gwiazdowski nieuzasadniony wniosek, jakoby ewentualna nacjonalizacja majątku OFE nie naruszała praw samych członków OFE.

Otóż, jak wskazaliśmy w naszym tekście, członkowie OFE uczestniczą w funduszach na analogicznej zasadzie, na jakich uczestnicy funduszy inwestycyjnych uczestniczą w tychże funduszach. Członkowie OFE powierzają funduszom swoją własność (składki) w celu wykonywania przez OFE prawa własności tychże środków do momentu uzyskania przez osobę ubezpieczoną uprawnień emerytalnych. W tym czasie OFE są właścicielami powierzonych im środków, jednakże – podobnie jak fundusze inwestycyjne – wykonują tę własność na rzecz ich członków. Potwierdza to szereg uprawnień osób ubezpieczonych w stosunku do ich aktywów w funduszach, jak również i posiadanie przez nich jednostek rozrachunkowych funduszy. W tym zakresie jednostki rozrachunkowe posiadają naturę analogiczną do jednostek uczestnictwa w funduszach inwestycyjnych w rozumieniu art. 82 i kolejnych ustawy z dnia 27 maja 2004 roku o funduszach inwestycyjnych i reprezentują wierzytelność uczestnika wobec funduszu. Ta wierzytelność jest z kolei przez fundusz „spłacana” w momencie przejścia przez daną osobę na emeryturę.

W związku z powyższym nie można przystać na wniosek, jakoby pozbawienie OFE ich własności nie naruszało praw osób ubezpieczonych. Podobnie jak w przypadku uczestników funduszy powierniczych, członkowie OFE mają bezpośredni majątkowy interes w uchronieniu ich majątku przed przejęciem przez skarb państwa. Nacjonalizacja majątku funduszu inwestycyjnego pozbawiłaby jego uczestników zainwestowanych przez nich środków, zaś nacjonalizacja majątku OFE – pozbawi członków OFE ich uprawnień w stosunku do części aktywów funduszy.

Wypada się natomiast zgodzić z uwagą Roberta Gwiazdowskiego, że wprowadzenie dobrowolności uczestnictwa w OFE wydaje się być rozwiązaniem przynajmniej dopuszczalnym. Niestety przedstawiony przez rząd „Przegląd funkcjonowania systemu emerytalnego” nie zawiera takiej propozycji. 

Szerszą analizę propozycji rządowych w opisanym zakresie, sytuacji prawnej uczestników OFE, jak również i sytuacji samych OFE, zawarliśmy w dokumencie pt. „Konstytucyjnoprawna ocena rekomendacji dotyczących II filara systemu emerytalnego zawartych w rządowym przeglądzie funkcjonowania systemu emerytalnego z dnia 26 czerwca 2013 roku”, opublikowanym na stronie internetowej Instytutu Allerhanda.

dr Arkadiusz Radwan
Robert Mężyk, LL.M.